kurumkuruluslarindernekuyeligi
T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI Hukuk Müşavirliği
Sayı :B.05.0.HUK.0.00.00.02-647.03.01/ 2926 40/03/2009
Konu : Kurum ve Kuruluşların Dernek Üyeliği
BAKANLIK MAKAMINA İlgi O :Dernekler Dairesi Başkanlığının 18.09.2008 tarih ve B050DDB0000007/(622-01/2008- 3137 sayılı yazısı.
GÖRÜŞ İSTENİLEN KONU < Bakanlıkların tüzel kişiliğinin bulunup bulunmadığı ile derneklere üye olup olamayacakları hususu sorulmaktadır.
İLGİLİ BİRİMİN GÖRÜŞÜ ; Dernekler Dairesi Başkanlığı konu ile ilgili olarak,
“Bir kamu tüzel kişiliğini kuran kanunun yürürlüğe girmesi veya kanunun kamu tüzel kişiliğinin kurulması için yetki vermesi durumunda ehliyet kazanan kamu tüzelkişiliklerinin, devletin idari yapılanmasında mevcut olan hiyerarşik yapıda kendi başlarına karar alma yelkisine sahip olacağı,
Türk Medeni Kanunu'nun 47 nci maddesinde tanımlanan tüzel kişilik oluşumunda, Anayasa'nın 113 üncü maddesi ve 3046 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan bakanlıkların Anayasa'nın 123 üncü maddesi gereği açıkça kuruluş kanununda belirtilmese dahi kanı tüzelkişiliği statüsünde olduğu,
Bu kapsamda, kamu tüzelkişiliği statüsüne sahip olan bakanlıkların derneklere kurucu veya üye olabilecekleri”
Şeklinde görüş vermiştir.
HUKUK MÜSŞAVİRLİĞİNİN GÖRÜŞÜ; Anayasanın 113 üncü maddesinde, “Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri, yetkileri ve teşkilatı kanunla düzenlenir... ”,
İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliğini düzenleyen 123 üncü maddesinde, “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.
İdarenin kuruluş ve görevleri, merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır.
Kamu tüzelkişiliği, ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulur.”
Hükümleri yer almaktadır.
3046 sayılı Bakanlıkların Kuruluş Görev ve Esasları Hakkında Kanunun amacı ile ilgili 1 inci maddesinde, "By Kanunun amacı, kamu hizmetlerinin düzenli, süratli, etkili, verimli ve ekonomik bir
Kapsamını düzenleyen 2 nci maddesinde, “Bu Kanun, Milli Savunma Bakanlığı hariç diğer bakanlıkların merkez, taşra, yurt dışı teşkilatları ile bağlı ve ilgili kuruluşlarını kapsar.” Hükmü bulunmaktadır.
4721 sayılı Türk Medeni Kanununun “7; üzel kişilik “ başlıklı 47 nci maddesinde, "Başlı başına bir varlığı olmak üzere örgütlenmiş kişi toplulukları ve belli bir amaca özgülenmiş olan bağımsız mal toplulukları, kendileri ile ilgili özel hükümler uyarınca tüzel kişilik kazanırlar. ... ”; Derneklerle ilgili 56 ncı maddesinde, "Dernekler, gerçek veya tüzel en oz yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları, tüzel kişiliğe sahip kişi topluluklarıdır. ... ”; 64 üncü maddesinin | inci fıkrasında, "Fj/
İnönü Bulvarı No: 4 Bakanlıklar 06644 ANKARA Ayrıntılı Bilgi İçin İrtibat: M.GÖRÜCÜ VHKİ, 1/4 Tel : (0312) 4257214/3225Pakş : (0312)424 05 85 e-Posta:hukuk(Gicisleri. gov.tr Elektronik ağıwww.icisleri.gov.tr
Ah
T.C, İÇİŞLERİ BAKANLIĞI Hukuk Müşavirliği
Sayı : B.05.0.HUK.0.00.00.02-647.03.01/ 33 28 40/03/2009 Konu : Kurum ve Kuruluşların Dernek Üyeliği
ehliyetine sahip bulunan her gerçek kişi ile tüzel kişiler, derneklere üye olma hakkına sahiptir” hükmüne yer verilmiştir.
5253 sayılı Dernekler Kanununun “Tanımlar” başlıklı 2 nci maddesinde dernek, “Kazanç paylaşma dışında, kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi topluluklarını, ” ifade eder; “Dernek kurma hakkı” başlıklı 3 ncü maddesinin 1 nci fikrasında, “Fi ehliyetine sahip gerçek veya tüzel kişiler, önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir.” denilmektedir.
ucu, kamu tüzel kişiliği tanıdığı idarelerin kuruluş kanununda “Kamu tüzel kişiliği” olduğunu açıkça belirtmektedir. Örneğin; 5393 sayılı Belediye Kanununun 3 üncü maddesinde belediyenin “idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel Kişisi” olduğunu; 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 3 üncü maddesinde il özel idaresinin “idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişisi” olduğunu; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 3 üncü maddesinde üniversitelerin “bilimsel özerkliğe ve kamu tüzelkişiliğine sahip” olduğunu; 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği.İle Odalar ve-Borsalar Kanununun 4 üncü maddesinde odaların “tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları” olduğunu açıkça belirtilmiştir. Benzeri örnekler daha da artırılabilir.
Hukukumuzda, kamu tüzel kişisi, kamu hukukuna tabi olan tüzel kişileri olarak tanımlanmaktadır. Kamu hukuku tüzel kişilerinin başlıca özellikleri şunlardır: Kamu hukuku tüzel kişileri, özel hukuk tüzel kişilerinden farklı olarak gerçek kişilerin serbest iradeleriyle değil, devlet ta- rafından kanunla kurulurlar; kamu gücü ayrıcalıkları ve yükümlülüklerine tabi olduklarından özel hukuk gerçek ve tüzel kişilerinden üstün konumdadırlar; özel yararlar için değil, kamu yararının gerçekleşmesi amacıyla faaliyette bulunurlar.” (Prof. Dr. Kemal GÖZLER, İdare Hukuku, Cilt I, Ekin Kitabevi, Bursa, 2003,s.133). Bu nedenle, kamu tüzel kişisi diğer gerçek ve tüzel kişilerden fatklı olarak kamu gücünden kaynaklanan bir takım yetkileri kullandığından bu kuruluşların görev ve yetkileri - ni mevzuatla kendilerine verilen sınırlar içinde değerlendirmek uygun olacaktır.
N Birçok yüksek yargı kararında bakanlıkların tüzel kişiliği hakkında yorumlar bulunmaktadır. Örneğin;
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 05.04.2006 günlü ve Esas:2006/7—134, Karar:2006/140 sayılı kararında, “Bilindiği üzere kamu tüzel kişiliğinin başında Devlet bulunur. Bakanlıkların Devlet tüzel kişiliğinden ayrı ve bağımsız tüzel kişilikleri yoktur. Çünkü bakankklar Devlet kamu tüzel kişiliğinin birer organı konumundadırlar. Bununla birlikte bakanlıklar, Devlet tüzel kişiliğinin temsilcisi olmayıp, birer organı oldukları için, davada taraf ehliyetine sahiptirler. Devlet tüzel kişiliğini ilgilendiren davalardan temsil yetkisi Maliye Hazinesine aittir.”,
Benzer şekilde, Danıştay İdari Dava Dsirelerinin 12.12.1997 gün ve E: 1995/930; K:1997/703 sayılı kararında, “Hukuk sistemimizde bakanlıklar, bir kamu idaresi tüzel kişisi olarak tanımlanan Devletin, kamu alanındaki iradesini işlem ve eylemleri ile ortaya koyan organlardır.
İnönü Bulvarı No: 4 Bakanlıklar 06644 ANKARA Ayrıntılı Bilgi İçin İrtibat: M.GÖRÜCÜ VHKİ. 214 Tel : (0312) 4257214/3225Faks : (0312)424 05 85 e-Posta:hukuk(Gicisleri.gov.tr Elektronik ağıwww.icisleri.gov.ir
TC. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI Hukuk Müşavirliği
Sayı : B.05.0.HUK.0.00.00.02-647.03.01/392€ 42. /03/2009 Konu : Kurum ve Kuruluşların Dernek Üyeliği
Bakanlıklar Devletin organı sıfatıyla, Devletten ayrı ve bağımsız bir hukuksal varlığa ve tüzel kişiliğe sahip değillerdir. ...
Devletin tüzel kişiliğinden ayrı olarak, bağımsız tüzel kişilik sahibi olan kamu tüzel kişilerinin Devletin diğer organları ile aralarında çıkabilecek herhangi bir uyuşmazlık nedeniyle yargı mercilerine başvurabilmesi mümkün iken; aynı tüzel kişiliğin, yani Devletin, tamamlayıcı birer organı olan Bakanlıkların, ayrı birer taraf sıfatıyla, aralarındaki uyuşmazlıkları yargı yerleri önüne getirerek dava konusu yapmalarına olanak bulunmamaktadır. Aynı tüzel kişiliği temsil eden Bakanlıklar arasında yetki veya diğer nedenlerle ortaya çıkan uyuşmazlıkların, bu tüzel kişiliğin kendisi tarafından ve organlar arasında eşgüdümü sağlamak ve düzeltici önlemleri almakla yükümlü üst organca, yani Bakanlar Kurulu ve Başbakanca çözümlenmesi gereklidir.”
Denilmektedir.
Dektrinde ise bu konu değişik açılardan detaylı olarak tartışılmıştır. Örneğin Prof, Dr. Kemal Gözler, Anayasamızın 123 üncü maddesinden bahsettikten sonra özetle, “Merkezden yönetim” yahut eski tabiriyle 'merkeziyet' ilkesi, vatandaşlara sunulacak kamu hizmetlerinin, belediye, köy, üniversite, KİT, TRT gibi devletten ayrı kamu tüzel kişileri tarafından değil, doğrudan doğruya “devlet? tarafından yürütülmesini öngören bir ilkedir.
Devlet üstlendiği kamu hizmetlerini konularına göre bölmüş; bu “bölümler den her birini de ayrı bir bakanlık” şeklinde örgütlendirmiştir. Ancak bakanlıkların ayrı bir tüzel kişiliği yoktur. Tek bir tüzel kişilik vardır; o da “devlet tüzel kişiliği'dir. Her bir bakanlık kendi görev alanında devlet tüzel kişiliğini temsil eder. Kamu hizmetleri değişik bakanlık tarafından yürütülse de, bu hizmetler, tek bir tüzel kişi adına, “devler? adına yürütülür. Bu hizmetlerin yürütülmesinde kullanılan yetki de tek bir yetkidir ve o “devlet yetkisi'dir. Türk idare hukukunda burada devler” dediğimiz tüzel kişiye, 'merkezi idare' denmektedir...
Devlet tüzel kişiliği, yani merkezi idare, kamu hizmetlerini konularına göre bölerek bakanlıklar şeklinde örgütlemiştir. Ancak bakanlıkların kendilerine has bir tüzel kişilikleri yoktur; kendi görev alanlarında devlet tüzel kişiliğini temsil ederler. Kamu hizmetlerini bakanlıklar devlet adına ve dev- letten aldıkları yetkiyle yürütürler ” demektedir (Kemal GÖZLER, a.g.e.,5.115,116).
Dernekler Dairesi Başkanlığının 18.09.2008 tarihli ve 3117 sayılı görüş talebine karşılık olarak. İstanbul Üniversitesi, Hukuk Fakültesi Dekanlığının 28.11.2008 tarih ve 3279 sayılı yazısında da bakanlıkların tüzel kişiliği ve derneklere üye olup olamayacağı detaylı bir şekilde tartışılmıştır. İstanbul Üniversitesi, Hukuk Fakültesi de Prof. Dr. Kemal GÖZLER'e benzer bir yorum yaparak, “Devlet? tüzel kişiliğini temsil etme yetkisi bakanlara aittir. Bakanlıkların ayrı tüzel kişiliği olmadığından, bakan, bakanlığının yürüttüğü hizmet alanında devlet tüzel kişiliğini temsil eder. Bu sıfatı ile bakan, bakanlığının hizmet alanında devlet adına hukuki işlemlere girişebilir; devleti borçlu ve alacaklı kılabilir. ...
Görülmektedir ki öğretide genel kanaat, bakanlıkların ayrı bir tüzel kişilikleri olmayıp, Devlet tüzel kişiliğini temsil ettiği yönündedir. Bir derneğe ise ancak gerçek veya tüzel kişiler tiye olabilmektedirler. Bu nedenle tüzel kişiliğe sahip bulunmayan bir.bakanlığın dernek üyesi olabilmesi tarafımızca mümkün görülmemektedir.” görüşünü vermiştir. i
İnönü Bulvarı No: 4 Bakanlıklar 06644 ANKARA © Ayrıntılı Bilgi İçin İrtibat: M.GÖRÜCÜ V.H.K.İ. 3/4 Tel : (0312) 4257214/3225Faks : (03 12)424 05 85 e-Posta:hukukicisleri.gov.tr Elektronik ağıwww.icisleri.gov.tr
T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI Hukuk Müşavirliği
Sayı :B.05.0.HUK.0.00.00.02-647.03.01/ 3926 40/03/2009 Konu : Kurum ve Kuruluşların Dernek Üyeliği
Yukarıdaki mevzuat hükümleri, yargı kararları ve görüşler çerçevesinde;
- Kamu tüzelkişiliğinin ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulabileceği; kamu tüzelkişilerinin kurucu kanunlarında kamu tüzel kişisi olduklarının açıkça belirtildiği, vo
- Merkezi yönetimde Devlet tüzel kişiliğinin bulunduğu; merkezi yönetimin kamu hizmetlerini konularına göre bölerek bakanlıklar şeklinde örgütlendiği; ancak bakanlıkların kendilerine has bir tüzel kişiliklerinin olmadığı ve kendi görev alanlarında devlet tüzel kişiliğini temsil ettikleri,
- Tüzel kişilikleri olmayan bakanlıkların derneklere üye olamayacakları,
Sonuç olarak, devlet tüzel kişiliğinden bağımsız ayrı bir tüzel kişiliği olmayan bakanlıkların derneklere üye olamayacağı değerlendirilmektedir.
Uygun görüldüğü takdirde yazımızın Dernekler Dairesi e yi arz ederim.
Murat KOCA I. Hukuk Müşaviri V.
DERNEKLER DAİRESİ BAŞKANLIĞINA OZ/MART/2009
1 klyapuu k— Alim BAR!
Bakan a. Müsteşar Yardımcısı
İnönü Bulvarı No: 4 Bakanlıklar 06644 ANKARA © Ayrıntılı Bilgi İçin İrübatt M.GÖRÜCÜ V.HKİ. 4/4 Tel : (0312) 4257214/3225Faks : (03 12)424 05 85 e-Posta:'hukuk(gicisleri.gov.tr Elektronik ağ:www.icisleri. gov.tr